Kalp Damar Cerrahi
Kalbin Genel Anatomisi

Kalp sağda ve solda birer atrium (kulakcık)  ve birer ventrikül (karıncık)  olmak üzere dört boşluktan oluşur. Sağdaki kulakçık ve karıncık arasında triküspit kapak; soldaki kulakçık ve karıncık arasında ise  mitral kapak denilen kapaklar vardır.

Kalbin sol karıncığından   insanın en büyük atardamarı olan ve tüm vucuda oksijenlenmiş kanı taşıyan aort damarı çıkar. Sol karıncık ile aort damarı arasında ‘’Aort  kapağı’’ denilen 3 yaprakcıklı  aort kapağı vardır. Benzer olarak sağ karıncıktanda, akciğerlere oksijenlenmemiş kanı taşıyan pulmoner damar  çıkar.
 
Sağ karıncık ile pulmoner damar arasında pulmoner kapak denilen 3 yaprakcıklı bir kapak vardır.  Kalbin sağ atriyumuna (kulakcığına)  tüm vücuttan gelen kanı toplayan damarlar (vena cava inferior ve vena cava superior) açılır. Bu kan akciğer atardamarı (Pulmoner arter) ile sağ ventrikül (karıncık) tarafından akciğere pompalanır. 
 
Akciğerlerde oksijenlenmiş  olan kan  sol atriyuma açılan 4 adet akciğer toplardamarları (pulmoner venler) ile  sol kulakçığa gelir. Oradanda mitraL kapaktan geçerek sol karıncığa gelir ve sol karıncık tarafından da tüm vücuda pompalanır. Kalpte yer alan kapaklarda  kanın bu dolaşımı sırasında, kanın geriye kaçmaksızın tek yönde akmasını sağlarlar..

Kalbin dış yüzeyini perikard denilen çepeçevre bir zar kaplar. Bu zar ile kalp arasında, kalbin çalışırken rahat hareket edebilmesi için çok az miktarda kayganlaştırıcı bir sıvı bulunur.

KALBİN İLETİM SİSTEMİ

Kalbin  dakikada düzenli bir ritim ile belli sayıda atmasını, vucudun anlık durumlarına göre artan  kan ihtiyacını  karşılayacak şekilde kalbin dakikadaki atım sayısının artması veya azaltılmasını sağlayan. Ayrıca dolaşım sırasında önce kulakcıkların kasılıp bir süre sonra karıncıkların kasılmasını sağlayan, aynen bir binanın elektirik ve kablo sistemi gibi,    eletiriki uyarımın çıktığı ve bu uyarının bütün kalp hücrelerine düzenli bir şekilde iletildiği adına kalbin işletim sistemi denilen  bir  oluşum vardır.

 

 
 
 
 
 

Burada kalbin ön bölümü çıkarılmış halde, sarı ile gösterilen iletim sistemini görüyoruz. Uyarı ilk olarak sinoatrial düğümden çıkar atriumları (kulakçıklar) dolaştıktan sonra atrioventriküler düğüme gelir ve burada biraz bekledikten sonra aşağı inerek ventrikülleri (karıncıkları) uyarır.
Bir kalp atımı, kalbin sağ kulakçığının üst taraflarında bulunan ve sinoatrial (veya sinüs) düğüm adı verilen özelleşmiş bir hücre demetinden oluşan bölgenin elektriksel bir uyarı çıkarması ile başlar.
 
Bu bölge kalbin doğal pili olarak bilinir (pacemaker) Sinüs düğümünden çıkan bu uyarı kalbin her iki kulakçığı boyunca ve aşağıya doğru yayılır ve kulakçıklar kasılarak içlerindeki kanı karıncıklara gönderirler. Daha sonra uyarı kulakçıklar ile karıncıklar arasında bulunan başka bir özel bölgeye; atrioventriküler (AV) düğüme gelir. Elektrik iletisi karıncıklara ulaştırılmadan önce atrioventriküler düğümde kısa bir süre bekletilir. Böylelikle kulakçıklarla karıncıklar aynı anda kasılmaz.

Kulakçıkların kasılması bittikten sonra His-Purkinje sistemi adı verilen bir elektriksel ağ ile uyarı tüm karıncıklara yayılır ve kasılarak içlerindeki kanı akciğerlere ve aort yoluyla vücuda pompalarlar.

Sinüs düğümü tekrar başka bir uyarı çıkararak yeni bir döngüyü başlatır. Normalde sinüs düğümünden dakikada 60-100 civarında uyarı çıkar. Bu da kalp hızını oluşturur.

KALBİN ATARDAMARLARI

Kalp de tıpkı diğer organlarda olduğu gibi hücrelerden oluşur ve oksijenlenmesi / kanlanması gerekir. Her ne kadar kalbin her dört odacığı kanla dolu olsa da kalp beslenmesini kendi içindeki kanla değil; aort damarından ayrılan sağ ve sol kalp atardamarlarından (koroner arterler) beslenir. Başlangıçta 2 ana dal halindedir:

sağ koroner arter (right coronary artery veya kısaca RCA) ve

sol ana koroner arter. Sol ana koroner arter ise kısa bir segment sonrasında 2 ye ayrılır:

  1. sol ön inen arter (left anterior descending veya kısaca LAD),
  2. sirkumfleks arter (circumflex artery veya kısaca Cx).

Dolayısıyla, kalbi 2'si solda, biri sağda olmak üzere 3 atardamar besler.

 

Sağ koroner arter kalbin arka yüzünü ve sağ ventrikülü kanlandırır. Kendisinden; akut marjin, sol ventrikül, sinüs düğümü arteri gibi dallar çıkarlar. Bazen posterior descending dalını da verir. Cx arter ise atrium (kulakçık) ve ventriküllerin (karıncık) arasından dolanıp kalbin arkasına yönlenerek kalbin yan ve arkasını kanlandırırlar. Kendisinden çıkan yan dallara obtus adı verilir. Bazen posterior descending dalını da verir [3]. Sağ koroner arter, sağ kulakçık ve karıncığı ve iki karıncık arası bölmenin arka kısmını besler.

LAD ise kalbin ön yüzünde yukarıdan aşağıya doğru uzanır. Kalbin ön yüzünü kanlandırır. Kendisinden çıkan dallar diyagonal ve septal dallar olarak adlandırılır. Kalp kasının en büyük bölümünü sulayan damardır, Sol-ön-inen arter  sol karıncığın ön yüzünü ve iki karıncık arası bölmenin ön kısmını besler dolayısıyla kalbin en önemli damarıdır. Bu damara bağlı miyokart enfarktüslerinde kalp kası hasarı daha büyük olur.

Sirkumfleks arter, sol kulakçığı, sol karıncığın yan ve arka kısımlarını kanlandırır. Sol karıncığın arka duvarını bazen vkarıncıklar arası bölmenin ve sağ karıncığında arka kesimini besler..

Bu damarlar tıkandığı zaman (miyokart infarktüsü veya kalp krizi) kanlandırdıkları kalp bölgelerinde harabiyet ve buna bağlı kasılma bozuklukları oluşur.

Kalbi besleyen bu damarların açık kalması son derece önemlidir. Ateroskleroz (Koroner arter hastalığı) dediğimiz hastalıkta bu damarlarda plak dediğimiz yapılar oluşur ve bunlar zamanla ilerleyip darlık ve tıkanıklıklara yol açarak kalp kasının beslenmesinin bozulmasına ve dolayısıyla ciddi problemlere neden olabilirler.

KALP KAPAKLARI

Kalp dört odacıktan oluşur: üst kısımda iki kulakçık (sağ ve sol atrium) ve kulakçıkların altında iki karıncık (sol ve sağ ventrikül). Kulakçıklar ile karıncıklar arasında ve karıncıklarla buradan çıkan damarlar arasında kapaklar bulunur. Kapaklar, kanın tek yönlü akmasını, dolayısıyla kanın geri kaçışını engellemeye yarar. Kapaklar, kanın karıncıklara tek yönlü girişini sağlarken tek yönlü de çıkışını sağlarlar. Her kapak (2 yaprakçıktan oluşan mitral kapak hariç) 3 yaprakçıktan oluşur [4]. Bu dört kalp kapak şunlardır:

 

 

  1. Triküspit kapak: sağ kulakçık ve sağ karıncık arasında bulunur.
  2. Pulmoner kapak: sağ karıncık ile pulmoner arter (akciğer arteri) arasında bulunur.
  3. Mitral kapak: sol karıncık ve sol kulakçık arasında bulunur.
  4. Aort kapağı: sol karıncık ile aort arasında bulunur.

DOLAŞIM SİSTEMİ

 

Küçük ve Büyük Dolaşım

Kalp ve buna bağlı damarlardan oluşan kalp damar sistemi, kan yolu ile vücuda gereksinimi olan oksijen ve besin maddelerini ulaştırmakla yükümlüdür.

 

Kalbin sağ kısmı; sağ atrium, sağ ventrikül, pulmoner arter, vena kava superior ve vena kava inferiordan oluşmuştur. Bu kısım küçük dolaşımı (pulmoner dolaşım veya akciğer dolaşımı) sağlar (Şekilde mavi ile gösterilmiştir). Kalbin sol kısmı ise pulmoner venler (2’si sağ, 2’si sol tarafta, toplam 4 adet), sol atrium, sol ventrikül ve aorttan oluşur. Bu kısım ise büyük dolaşımdan (sistemik dolaşım) sorumludur (şekilde kırmızı ile gösterilmiştir).

Vücutta 2 çeşit dolaşımdan söz etmek mümkündür:

  • Küçük dolaşım:

Kanın akciğerler yolu ile oksijenlenmesini sağlar. Kalbin sağ tarafı bu işe adanmıştır. Organlar tarafından kullanılıp oksijenden fakirleşen kan (kirli kan! Aslında kirli değildir, nedense böyle bir yanlış ifade kullanılmıştır!) vena cava inferior ve vena cava superior denilen büyük toplardamarlar yolu ile sağ atriuma gelir. Buradan triküspit kapak ile sağ ventriküle geçer. Sağ ventrikül kasılarak gelen bu kanı pulmoner artere (akciğer atardamarı) atar ve bu damar ile kanın akciğerde oksijenlenmesi sağlanır [5].

  • Büyük dolaşım

Büyük dolaşım ise akciğerde oksijenden zengin hale gelen kanı organların kullanması için vücuda gönderen sistemdir. Kalbin sol tarafı bu işten sorumludur. Oksijenden zenginleşen kan (temiz kan! Bu da nedense yanlış adlandırılmıştır!) akciğerden dönen pulmoner venler (akciğer toplardamarları) yolu ile sol atriuma ve buradan da mitral kapaktan geçerek sol ventriküle gelir. Sol ventrikül ise kendisine gelen bu kanı aort damarı ile vücuda gönderir. Aort, kalpten çıkan en büyük atardamardır. Aort kalpten çıktıktan sonra kalp dahil çeşitli organlarımıza ve dokularımıza beslenmeleri ve oksijenlenmeleri için dallar vererek karnın alt taraflarına kadar devam eder.

KALBİN FİZYOLOJİSİ VE ELEKTROFİZYOLOJİSİ

Kalbimiz, atriumlar (kulakçıklar) yoluyla kendisine gelen kanı, kasılarak büyük damarlara atar. Bu damarlar sol ventrikül (karıncık) için aort, sağ ventrikül için de akciğer atardamarıdır (pulmoner arter). Bu kasılma dönemine sistol diyoruz. Kalbin kasılması sağ atriumum üst taraflarında bulunan sinoatrial (sinüs) düğümün belirli aralıklarla düzenli olarak çıkardığı elektrik uyarıları ile olur. Bu uyarılar kalbin her tarafına iletim sistemi ile ulaşır.

Sistolü biraz daha ayrıntılı olarak inceleyelim:

Atriumlardan ventriküllere gelen kan geçişi tamamlanınca, ventrikül kasılmaya başlar. Kasılmanın ilk safhasında önce ventriküllerin hacmi değişmeksizin içindeki basınç artar. Bu basınç, kulakçıkların içindeki basıncı geçtiği an, atriumlarla ventriküller arasındaki kapaklar (kalbin sol tarafı için mitral, sağ tarafı için triküspit kapak) kapanır ve 1. kalp sesi (S1) oluşur. Sonra basınç artmaya devam eder ve aort ve pulmoner kapaklar açılır ve kan aort ve pulmoner artere atılır [6].

Normalde sistol sırasında ventriküllerin içindeki kanın %55-70'i atılır yani tamamı atılmaz. Bu atılma oranına, ventriküllerin ejeksiyon fraksiyonu (EF) diyoruz. EF, bizler için oldukça önemlidir. Bu oran değişik laboratuar yöntemleri ile hesaplanarak (eko, talyum, ventrikülografi vb) kalbin performansı hakkında bilgi sahibi olunur.

Diyastol:

Sistol ile kanın atımı sona erdikten sonra ventriküllerde gevşeme başlar: Bu döneme ise diyastol diyoruz. Diyastolün en başında ventriküllerin hacmi henüz değişmeksizin içindeki basınç gevşeme başladığından dolayı düşmeye başlar. Ventriküllerin içindeki basınç aort ve pulmoner arterin basıncının altına indiği an, aort ve pulmoner kapaklar kapanır ve böylece 2. kalp sesi (S2) oluşur. Daha sonra basınç düşmeye devam eder, mitral ve triküspit kapaklar açılarak içlerindeki kan ventriküllere boşalır ve döngü bu şekilde devam eder gider.

 





Ana Sayfa Hakkımda Yayınlanmış Makaleler
Yurt Dışı Yayınlar
Yurt İçi Yayınlar
Ameliyatlar Kalp Damar Cerrahisi
  • Kalbin Genel Anatomisi
  • Ateroskleroz Nedir?
  • Koroner Arter Hastalığı
  • Koroner Arter : Sık Sorulan Sorular
  • Koroner By-Pass Sonrası Yaşam
  • Kalp Kapak Hastalıkları
  • Mitral Kapak Darlığı
  • Mitral Kapak Yetmezliği
  • Mitral Kapak Prolapsusu
  • Aort Kapak Darlığı
  • Aort Kapak Yetmezliği
  • Kombine Kapak Hastalıkları
  • Kalp Kapak Ameliyatı Olacağım
  • Yapay Kalp Kapağı Olan Hastaların İzlenmesi
  • Konjenital (Doğumsal) Kalp Hastalıkları
  • Medya    İletişim


    MEGA TASARIM © 2013   |  Tüm Hakları Saklıdır. Kalp Damar Cerrahi Prof. Dr. Ünal AÇIKEL